Skip to content

KNIL verzet Timor 1942 

Slag om Timor 1942

Website is under Construction

Deze pagina is nog volop in ontwikkeling en zal periodiek geüpdatet worden. Er zal een uitgebreide verhandeling gegeven worden over de Slag om Timor in 1942 met nadruk op de rol van het KNIL.
Op deze pagina ziet u ook de voorlopige hoofdstuk indeling.


Samenvatting

Tijdens de Slag om Timor, van 19 februari 1942 – 10 februari 1943, strijden KNIL-militairen samen met Australische militairen tegen Japanse strijdkrachten. Voor de Verdediging van Portugees Timor ging op 17 december 1941 een strijdmacht van circa 300 Australische en 600 Nederlandse militairen aan land.

1942 Japanse aanval op Dilly

 Na de landing van de Japanse schepen te Dilly en de daaropvolgende Japanse hoofdmacht zo’n vijf mijl ten westen van Dilly wisten de Japanners het nabijgelegen vliegveld te veroveren (nadat de geallieerden deze wel verwoest hadden) en werden de geallieerde troepen in de loop van de ochtend de stad uitgejaagd, terwijl de Portugese troepen zich van het conflict afzijdig hielden. De Australische Independent Company bleef vrijwel intact en trok zich terug in de zuidelijke berglanden van Dilly. De Slag wordt gewonnen door de Japanners. Na de overgave beginnen Nederlandse (KNIL)- en Australische militairen een guerrilla oorlog op Timor tegen het Japans invasie leger. 
De KNIL-troepen die in Februari 1942 aan de Japanse overmacht wisten te ontkomen trokken acht dagen vanuit Dilly, de hoofdstad van Portugees-Timor, door de onherbergzame binnenlanden naar Atamboea, een plaatsje gelegen op Nederlands-Timor. Ongeveer 125 militairen bereikten het daar gelegerde KNIL-detachement van om en nabij 120 man. Op 23 februari 1942 hadden 200 Australiërs en enkele KNIL-militairen zich al bij deze troepen gevoegd. De Australiërs waren gevlucht vanaf het door de Japanners veroverde Babau, vlakbij Koepang, de hoofdstad van Nederlands-Timor. De Nederlandse commandant van Straten zag de enorme demoralisering en uitputting bij zijn troepen en besloot daarop de KNIL-troepen in kleinere groepjes op te splitsen en vervolgens groepsgewijs de binnenlanden in te laten  trekken.

KNIL Timor guerrilla’s. Bron: AWM

Deze uitputting was na een barre tocht van acht dagen niet verwonderlijk. Er was daarnaast een gebrek aan schoeisel, voedsel en kleding. Aanvankelijk was het de bedoeling om aan krijgsgevangenschap te ontkomen en om op krachten te komen.

Vanaf eind februari was er contact tussen de Nederlandse en Australische gezaghebbers van Straten en Veale. Enkele weken daarna weken de KNIL-troepen uit naar de Portugees Timoreese provincie Macautar, wegens de inname van Atamboea en door de vijandige houding van de inheemse bevolking op Nederlands-Timor jegens de geallieerde troepen. Het moraal steeg in april, toen de radioverbinding met Australië werd hersteld. Hierdoor kon de bevoorrading weer op gang komen. Doordat meer KNIL-militairen zich voegden bij de troepen in Portugees Timor kon het KNIL gedurende de periode mei-augustus 1942 steviger optreden tegen de Japanse troepenmacht op het eiland middels guerrillatechnieken, met name via de door de Australische militairen met succes toegepaste, ‘hit-and-run’ technieken. De Australische troepenmacht was een stuk beter voorbereid op het voeren van een guerrillastrijd en zij hadden dan ook verfijnde en succesvolle technieken. Hierbij werden enkele succesvolle aanvallen uitgevoerd tegen de Japanners. Overigens streed het KNIL zowel tegen de oprukkende Japanners als tegen de Beloes, de grensbewoners van Nederlands-Timor, die middels de Japanse propaganda gaandeweg de Nederlanders  steeds slechter gezind gezind werden en een steeds groter gevaar vormden voor de KNIL-militairen en later ook andere geallieerde troepen.. 

Timor Guerrilla’s. Bron: AWM

De toegenomen successen van de geallieerde guerrillastrijders was uiteraard goed nieuws voor het geallieerde kamp, maar het leidde er wel toe dat de Japanse hoofdmacht op Timor van 9 tot 19 augustus stevige tegenmaatregelen trof en een grootschalige operatie – waaronder een luchtaanval met bommen die uit vliegtuigen werden geworpen – op touw zette om de guerrilla met wortel en al uit te roeien. De Japanners brachten de geallieerde troepen een zware klap met het offensief. Ze werden uiteengedreven en het KNIL verloor zo’n honderd van de driehonderd manschappen. Dit gebeurde als gevolg van uitputting, krijgsgevangenschap en sneuvelen in de strijd.
De overgebleven guerrillastrijders hergroepeerden zich hierop en maakte de verliezen op. Er werd echter niet opgegeven! Ze zouden de strijd voortzetten en wachtten op versterking vanuit Australië. Eind september kwamen de Australische versterkingen, maar de boot (de Armidale) met Nederlandse versterkingen werd getorpedeerd, waarbij veel manschappen omgekomen zijn

Generaal Douglas MacArthur, de Amerikaanse legeraanvoerder die de eindbeslissing had over de te voeren geallieerde strategie in het Oosten tegen het Japanse Keizerrijk, had besloten om Timor links te laten liggen, ondanks protesten van de Nederlandse politici in Canberra. Men zou nu via de Filippijnen naar Japan oprukken en niet via de ‘Malay Barrier’ (hiermee werd een denkbeeldige barrière bedoeld die van Maleisië, Singapore tot en met het zuidelijkste punt van Nederlands Oost-Indië liep). Nieuw-Guinea zou de springplank vormen. Timor lag niet op de uitgestippelde route. Derhalve was de guerrilla op Timor van geen strategisch belang meer.

Torpedoboot jager HMS Tjerk Hiddes. Bron: NIMH

Gedurende december 1942 werden de overgebleven 192 Nederlandse guerrillastrijders tezamen met de Australiërs en zo’n driehonderd inheemse vluchtelingen door de Nederlandse torpedobootjager Tjerk Hiddes naar Australië geëvacueerd. In januari 1943 volgden de resterende Australiërs.

Aanleiding bezetting Nederlands-Indië

Japan had sinds 1931 het gebied Mantsjoerije bezet vanwege de rijke hoeveelheid grondstoffen aldaar. Met de Grote Depressie en het toenemende militarisme binnen Japan op de achtergrond barstte de bom in 1937 en brak de Tweede Sino-Japanse Oorlog (1937-1945) uit. Japan won snel terrein en bezette grote delen van China op hardhandige wijze. De verovering van China was een speerpunt voor de Japanse legertop en de regering.

Japanse Rijk in 1942 – Bron: Historyplace.com

Japan wilde de rollen definitief omdraaien in Azië, door de hegemonie van het Westen in Azië over te nemen. Toen Nazi-Duitsland geen claim legde op Nederlands-Indië stuurde Japan twee delegaties naar Batavia om te onderhandelen over de onontbeerlijke olie die Japan nodig had om de oorlog met China voort te zetten. Japan wilde zich ontworstelen aan de afhankelijkheid van de oliebevoorrading uit de V.S. De gesprekken mislukten. Na het afbreken van de gesprekken viel Japan in juli 1941 zuidelijk Frans-Indochina binnen. Deze inval bracht de V.S., Groot-Brittannië en Nederland ertoe om een volledig olie-embargo tegen Japan af te kondigen. Hierdoor droogde in één klap 97% van de oliebevoorrading van Japan op. Hierop besloot Japan de olievelden op Nederlands-Indië te veroveren. Op 15 december 1941 viel het besluit van Geallieerde zijde om Dilly op Portugees-Timor te bezetten met Australische en Nederlands-Indische troepen vanwege de toegenomen Japanse oorlogsdreiging. Pas op 8 februari 1942 besloten de Japanners na veel onderling gesteggel om ook het Portugese deel van Timor te bezetten i.p.v. slechts het Nederlandse gedeelte.  In de nacht van 19 op 20 februari 1942 landden Japanse troepen op Dilly en veroverden de stad en het vliegveld. Nederlands-Timor volgde snel daarna.


Hoofdstuk indeling Boek Verzet Timor 1942 (plan – juli 2021)

  1. Samenvatting.
  2. Geschiedenis en geografie Timor, zowel aan Nederlandse als aan Portugese zijde.
  3. Antropologie van de Timorese bevolking, Beloe’s en Atoni.
  4. Militaire situatie KNIL en Portugese koloniale leger.
  5. De Japanse dreiging in Azië en de Geallieerde oorlogsvoorbereidingen in relatie tot Timor (Vorming ABDACOM).
  6. De vorming van het verdedigingsleger en de preventieve bezetting van Dilly (Sparrow Force, de Timor Dilly Expeditie en het Detachement Atamboea).
  7. De aanleiding tot, de landing en de strijd van de Japanners in Nederlands Timor en de overgave (2/40 bataljon v.d. 8e Divisie en het KNIL bij Koepang).
  8. De landing en de strijd van de Japanners in Portugees Timor en de terugtrekking van het KNIL naar Atamboea (het 228 Regiment, de strijdlocaties en de terugtrekroute).
  9. Het Japanse bruggenhoofd en de guerrillastrijd van de Australiërs in Portugees Timor (de 2/2 Independent Company, het Portugese bestuur, inwoners en de verbinding met Australië hersteld).
  10. De verspreiding en hergroepering en de guerrillastrijd van het KNIL in Nederlands en daarna Portugees Timor (eetgroepjes, Tilomar, Dacola en Fohorem).
  11. Het Japanse Augustus offensief, inclusief versterking Japanse mankrachten
  12. Australische versterkingen (2/4 Independent Company).
  13. Aanleiding tot en de evacuatie Australische en Nederlandse troepen en Timorezen (Betano: Kuru, Armidale en Castlemaine, Tjerk Hiddes en Arunta).
  14. De ge-evacueerde KNIL-ers in Australië (3e (Timor) compagnie, decoraties en verdere inzetten).
  15. Wat de strijd in Timor heeft opgeleverd in zowel het grotere theater van de oorlog in de Pacific als voor het KNIL zelf.

Ook zal er aandacht besteed worden aan:
Effecten Japanse propaganda op de bevolking, hulp van de Portugezen deportado’s en de discrepantie van de aanvaringen van het KNIL en de Australiërs met de bevolking.